Het besloten land
Tardi & Forest
Uitgeverij Casterman; 193 pl.; zwart-wit

Lang voordat Jacques Tardi zich aan de verstripping van romans waagde, gaf hij beeld aan een literair scenario van collega Jean-Claude Forest. In 1979 publiceerde het duo de striproman Het besloten land, het verhaal van twee mannen die koortsachtig greep willen krijgen op hun toekomst en een vrouw die hun beider lot ongewild verbindt.
Het plot kent twee ogenschijnlijk geheel verschillende verhaallijnen, die naast elkaar door het album lopen. Enerzijds is er de bizarre geschiedenis van Arthur Toch. Hij is een telg van verarmde adel en tracht het voorvaderlijk grondbezit terug te winnen. Het surrealistisch decor is het extreem versnipperde landgoed. Daarnaast worden de zeer voorstelbare machinaties beschreven van een zittende president die de komende verkiezingen dreigt te verliezen en daarom zijn toekomst probeert veilig te stellen. Plaats van handeling is de Franse Republiek.

Door de belangrijkste personages wordt onwaarschijnlijk veel gekletst, gefoeterd, geleuterd, jargon gebruikt en met omhaal van woorden gesproken. In het barokke taalgebruik en de inhoud van hun ellenlange verhalen, worden de verschillende karakters echter afgetekend vormgegeven. De voortgang van het verhaal wordt, ondanks de koortsachtige ijver van de twee mannelijke hoofdpersonen, vertraagd door een taaie verbale stroop. Pas aan het eind versnelt het tempo, als de aktie voor alle betrokkenen onkontroleer- baar is geworden. Maar deze traagheid heeft een duidelijke funktie. Het besloten land is een metafoor voor de geschiedenis van de menselijke beschaving. Strevend naar een volledige kontrole over het eigen bestaan, stevenen we af op een onvoorspelbare en onbeheersbare finale. Wie winnaar of verliezer zal zijn, bepaalt het grillige lot.
Ondanks de geregiseerde traagheid is Het besloten land niet saai. Schitterende zinnetjes als: 'GOD beware ons ervoor HEM een proces aan te doen ... we hebben het al druk genoeg' of 'Altijd even achterbaks! Dat verduistert mijn post, dat sterft in het geniep... Mijn God, kennen ze dan geen grenzen?' zorgen voor strategisch gedoseerd vermaak. Kleine subplots verlevendigen het verhaal. Ook is het taalgebruik bloemrijk, inventief en naadloos passend bij de karakters. Bovenal levert de langzaam maar zeker duidelijk worden- de analogie (en de essentiële verschillen) tussen de beide verhaal- lijnen een spanningsboog op, die tot lezen blijft dwingen.
Toch zou Het besloten land geen goede striproman zijn geweest, als het tekenwerk niet werd verzorgd door Jacques Tardi. Getraind door de behoefte om ook in zijn zelfgeschreven strips een overmaat aan informatie te geven, lukt het hem Het Besloten Land trefzeker in beeld te brengen. Handig weet hij tussen de lappen tekst door ook de kijker bezig te houden. Gebruikte uitdrukkingen en gezegden worden uitgebeeld ter verlevendiging van het verhaal. De surrealistische scènes op het landgoed zet Tardi nog eens aan door een overdaad aan afscheidingen in een sterk golvend landschap. Niet alleen illustreert hij het scenario van Forest uitstekend, ook geven zijn tekeningen ekstra informatie of andere accenten. Tardiaanse familienamen als Hartstut, Gortenteller en Valavond geven boven- dien aan, dat het scenario niet vrij is van zijn invloed.
De twee stripreuzen Forest en Tardi hebben met Het besloten land aangetoond dat ook binnen de strip literaire pretenties waargemaakt kunnen worden zonder het eigen medium ontrouw te zijn. De diepgang van het verhaal wordt bepaald door een wisselwerking tussen tekst en tekenwerk.
Jef Nieuwenhuis