Cerebus
Sim
Uitg. Vanaheim; zwart-wit; slappe kaft.

Het fenomeen Cerebus is in Nederland een goed bewaard geheim. Hier en daar zien we in de winkel een losse aflevering van deze serie liggen. Bij het openslaan van zo'n exemplaar zijn we niet direct geneigd de poep lap te trekken: het is een strip in stemmig zwart-wit, waarin veel gepraat en weinig gevochten wordt. Maar bij wie voor de lol ooit eens een deeltje mee naar huis neemt, slaat Cerebus onverbiddelijk toe.

De Canadees Dave Sim is een witte raaf in stripland. Hij startte zijn epos in 1977 als kleine zelfstandige en moest opboksen tegen de grote uitgeverijen Marvel en DC. Sim fulmineerde in zijn editorials onophoudelijk tegen deze kolossen die de markt beheersen. Hij kreeg hierin wel steun van enkele trouwe lezers, maar het bestaan was hard. Sim's strijd droeg een Don Quichotte-achtig karakter, maar zijn uitgeverijtje Aardvark-Vanaheim overleefde en floreert momenteel zelfs.
Begonnen als fan van Barry Windsor-Smith, inspireerde! Sim Cerebus aanvankelijk op de figuur van Conan de Barbaar. De eerste avonturen ademen een soortgelijke I sfeer van knokpartijen en slempgelagen, gekruid met een snufje tovenarij en een vleugje sex. Ook in deze afleveringen duiken echter al verschillende figuren op, die de toon zullen zetten voor de zo karakteristieke benadering van Sim. Zowel hier als in latere stadia, zijn vele personages verbluffend rake parodieën op bestaande mensen of stripfiguren, op grootmeesterlijke wijze door Sim uit de mouw geschud.
Cerebus zwerft rond als huurling en beleeft allerlei avonturen. Hij is echter voorbestemd tot grotere daden. Onverwacht maakt hij carrière in het rijk Estarcion en hij beseft aanvankelijk nauwelijks wat er met hem gebeurt. Het liefst bezat hij zich aan de Ale en verbouwt hij kroegen, maar gaandeweg komt hij tot een dieper inzicht in zijn bestaan. Met aflevering 300 zal het verhaal eindigen en Sim maakt er geen geheim van dat Cerebus dan alleen en onbetreurd zal sterven.
Sim tekent met in vitriool gedoopte pen het politieke leven in Estarcion. Cerebus lijkt een speelbal te zijn van hogere machten, maar hij laat zich niet overal voor gebruiken en zo ontstaat het spanningsveld waarbinnen het verhaal zich afspeelt. Spanning, humor en emotie wisselen elkaar in hoog tempo af. Er zijn vele zijsprongen en uitweidingen, waarbij figuren of thema's worden geïntroduceerd die pas in het verdere verhaal een functie krijgen. De lezer krijgt een kaleidoscopisch beeld voorgeschoteld en moet voortdurend opletten om de veelvuldige clous en verwijzingen niet te missen.

De gemiddelde lezer zal terugschrikken voor een verhaal dat zo complex is dat je er urenlang in moet duiken om het enigszins te begrijpen. Maar vanaf het eerste moment dat je een aflevering van Cerebus met aandacht begint te lezen, ben je mateloos gefascineerd. Wat mij aanspreekt -behalve dat een kleine creatieveling een heroïsch gevecht tegen de grote Moguls aangaat- is de welhaast Europese sfeer van Cerebus. Deze wordt mede bepaald door het gehanteerde tempo, dat veel behoedzamer is dan bij de doorsnee superheldenstrip. Verder wemelt het verhaal, vooral sinds de komst van achtergrondtekenaar Gerhard, van de mysterieuze grotten, elegante paleizen, sombere kastelen en ijle bergpaden. We lijken ons te bevinden in een vergeten rijk ergens in de late Middeleeuwen, terwijl bepaalde paleizen en de kleding van de hoogwaardigheidsbekleders wijzen naar een later tijdperk. Door ons tijdsbesef zo op losse schroeven te zetten, schept Sim de ruimte om zijn fantasie de vrije loop te kunnen laten. Ook qua diepgang, complexiteit en beheersing van de materie doet Cerebus niet Amerikaans aan. Zoals elke tweede briefschrijver het formuleert: Cerebus is cool.
In High Society, het tweede deel van de cyclus, wordt de serie definitief anders. Na allerlei avonturen als huurling begint Cerebus nu -haast tegen wil en dank- aan zijn klim omhoog, bijgestaan door kleurrijke personages als de Regency Elf, de aristocratische Astoria, Bran MacMufin en anderen. Tegenwerking komt van enkele sinistere vertegenwoordigers van de vorsten van de kerk van Tarim, van The Roach, een naïeve wereldverbeteraar die de gedaantes van allerlei superhelden -o.a. een peinzende Sandman- aanneemt om het Kwaad te bestrijden en opduikt op de meest ongeschikte momenten, en van Elrod, een vrolijke persiflage van de sombere ridder Elric uit de strips van Michael Moorcock. Cerebus' oude liefde Jaka, danseres in een kroeg, confronteert hem op pijnlijke wijze met het feit dat hij niet meer het oude, ruige aardvarken is.

Aanvankelijk lijkt Cerebus' carrière een practical joke van Lord Julius, een reïncarnatie van Groucho Marx die op geheel eigen, corrupte wijze regeert in de stad lest. Maar er zit meer achter. Wanneer Cerebus het aflegt tegen de populaire charlatan Elrod bij de verkiezingsstrijd voor het eerste gezantschap van de stadstaat Palnu in lest, wordt hij om duistere redenen naar voren geschoven als kandidaat voor de functie van minister-president. De campagne en de verkiezingsstrijd tussen Cerebus en de geit (sic!) van Lord Julius zijn zowel hilarisch als adembenemend. Als Cerebus de verkiezingen gewonnen heeft, beginnen de verwikkelingen pas goed.
Sim is in staat in drie plaatjes een komische of een tragische figuur neer te zetten, waar Van Kooten en De Bie een puntje aan kunnen zuigen. Tijdens Cerebus' rondreis door het land krijgen we hiervan een aantal smakelijke voorbeelden voorgeschoteld. Deze cruciale fase van het verhaal wordt door Sim grondig en vanuit vele verschillende invalshoeken beschreven, waarbij hij de zaak zover in het absurde trekt dat je gaat geloven dat het echt zo zou kunnen gaan.
Het goed doorwrochte verhaal is gelardeerd met prachtige slapstickscenes: de behoedzame Astoria wordt per ongeluk knetterstoned en later stomdronken; de in een droomwereld levende Roach haalt allerlei rare capriolen uit; Elrods fans praten met honderden tegelijk in diens maffe Foghorn-Leghorn-taaltje (afkomstig uit een Amerikaanse tekenfilm). De truc om de bladzijden een kwartslag te draaien en ze later helemaal rond te laten tollen is een mooie illustratie van de duizelingwekkende verwikkelingen waarmee Cerebus moet worstelen.
Heerser in Estarcion is Lord Julius, een clowneske acteur uit het verleden. De parallellen met Ronaid Reagan zijn duidelijk, maar van Lord Julius' bewind komen de irrationele aspecten pas aan het licht als het dolle aardvarken ten tonele verschijnt. Cerebus fungeert in het verhaal als een groteske inbreuk op de status quo. De gebeurtenissen worden voor een groot deel gezien door zijn ogen, waardoor de lezer een existentialistisch gevoel bekruipt: de hoofdpersoon hoort niet thuis in deze wereld. Het lijkt of hij er gedropt is vanuit een ruimteschip. Het is de verdienste van Sim dat zelfs in aflevering 171 de lezer nog de neiging heeft uit te roepen: "Verrek, een pratend aardvarken!". En het plaatje uit de eerste aflevering, waarop Cerebus de stad komt binnenrijden als een aardvarken in een porseleinkast, blijft op het netvlies van de lezer gegrift.

Cerebus is een absurde indringer in een mensenwereld. Hij fungeert als toetssteen. Gezien door Cerebus' - regelmatig beslagen - bril wordt de situatie in Estarcion steeds surrealistischer. Zo drukt Sim ons met de neus op de absurditeit van de wereld om ons heen. Immers, voelen we ons allemaal niet af
en toe een aardvarken tussen de mensen?

Peter Boel

In de serie Cerebus verschenen tot nu (1994, red.) toe:
Cerebus (afl. 1-25): Avonturen van het aardvarken als ruige huur- ling. Vrij conventioneel met hier en daar weirde tintjes; introductie van Elrod, Red Sophia, Jaka, The Roach, Lord Julius e.a.
High Society (afl. 26-50): Prachtige schildering van het corrupte politieke leven in lest. Cerebus begint aan zijn carrière. Introductie van o.a. Astoria, The Regency Elf.
Church & State 1 & 2 (afl. 52-111): Manipulaties en verwikkelingen. Cerebus trouwt en wordt zelfs paus.
Jaka's Story (afl. 114-136): Cerebus duikt onder bij zijn oude liefde Jaka en haar sympathieke maar sullige echtgenoot. Introductie van Oscar de dichter en Mrs. Thatcher. Stemmig verhaal met veel aandacht voor detail.
Melmoth (afl. 139-150): Cerebus vindt nu onderdak in Dino's Café. De laatste dagen van Oscar. Uitvoerige sfeertekeningen.

Inmiddels (2004) is de serie Cerebus voltooid. Reden voor een terugblik op Sims meesterwerk als geheel.