De ijstrein
Rochette & Lob
Uitg. Casterman; 108 pl.; zwart-wit; slappe kaft

In deze rubriek proberen we al enkele jaren aandacht te vragen voor strips en series die niet zo nieuw meer zijn. Soms omdat het om een serie gaat die het jongere lezerspubliek nog moet ontdekken, soms omdat het om een strip gaat die in vergetelheid is geraakt. Tot die laatste categorie behoort De ijstrein uit 1984, een strip met een boodschap. Een boodschap uit de tijd dat iedereen nog bang was voor een atoomoorlog (ja, jonge lezertjes, die malle ouders van jullie zijn daar serieus bang voor geweest), een boodschap uit een tijd dat een auteur nog een boodschap mócht uitdragen. En hoewel De ijstrein al meer dan twaalf jaar oud is en de post-moderne lezer wel iets leukers kan bedenken dan een strip met een moraal, zou iedereen er goed aan doen dit album tot zich te nemen. De boodschap van De ijstrein is namelijk alles behalve gedateerd.
De ijstrein met zijn duizend-en-één wagons is ontworpen als voertuig voor de welgestelden, waarin zij zich in leven kunnen houden nadat de klimaatbom is gevallen. Als de oorlog inderdaad uitbreekt, weten duizenden proletariërs zich ook een plaatsje te veroveren in deze enige plek waar nog leven mogelijk is. Zij worden in de veewagons achteraan gestouwd. Terwijl de rijkere klasse zich te goed doet aan luxe in de voorste wagons, kreperen de armen achterin door ondervoeding en vervuiling. Doordat militairen de doorgang tussen deze twee treindelen bewaken, lijkt de status quo gehandhaafd.
Maar de door de ijsvlakten denderende trein remt langzaam af. Om te voorkomen dat hij stil komt te staan en zo de laatste resten van menselijke beschaving uitsterven, gaan er in de voorste wagons stemmen op om de trein lichter te maken en de achterste treindelen af te koppelen. Een idee dat linkse groeperingen in de luxere wagons bestrijden. Proloff weet vanuit de achterste compartimenten te ontsnappen naar de voorste. Hij wordt gevangen genomen. Proloff wordt de inzet tussen de voor- en tegenstanders van afkoppeling. In tegenstelling tot wat je zou verwachten, levert scenarist Rochette met De ijstrein geen politiek pamflet af. De boodschap in het album is geen politiek correcte aanklacht tegen het kapitalisme, het is geen verhaal waarin de arme mens het juk van de rijke afwerpt en het goede overwint. Los van achterhaalde ideologieën vertelt Rochette in De ijstrein het verhaal van de ware aard van de mens. Hij trekt geen partij voor arm of rijk, hij schetst slechts hoe de mens zijn kleine beetje beschaving over boord zet om te overleven. Uiteindelijk is Proloff niet beter of slechter dan zijn onderdrukkers. We zijn allemaal hulpeloze wezentjes die het eigenbelang boven dat van anderen stellen als de nood aan de man komt.
Tekenaar Lob zet het verhaal van Proloff in gore grijsrasters op papier. Zijn dikke, grove lijnen roepen de kille en afstandelijke sfeer op die Rochette voor ogen moet hebben gestaan toen hij het scenario schreef. Het resultaat is een indringend album. Vooral omdat de beschreven gebeurtenissen maar al te geloofwaardig zijn. De tijd dat we met zijn allen bang waren voor een alles vernietigende oorlog lijkt lang achter ons te liggen. Maar o, wat is de mensheid dom. Gelukkig dat er nog kunstwerkjes zijn die ons wakker houden.
Hans van Soest