Het afscheid van Merlijn

François Bourgeons meesterlijke trilogie De gezellen van de schemering eindigt steevast in de hoogste regionen van lijstjes met de beste strips aller tijden. Arend Jan van Oudheusden blikt terug op het raffinement en de symboliek van Bourgeons meesterwerk.

Halverwege de veertiende eeuw leek het einde der tijden nabij. De vier apocalyptische ruiters die dood en verderf zaaiden met honger, oorlog, pest en wilde beesten, waren overal in Europa actief. De afschuwelijke hongersnood van 1315-1317 lag nog vers in het geheugen - en ieder jaar kon het weer raak zijn. In 1337 had de Koning van Engeland de oorlog verklaard aan Frankrijk, een oorlog die meer dan honderd jaar zou duren. In 1347 arriveerde de pest in Marseille, die een derde van de bevolking van Europa zou doden. En alsof dat nog niet genoeg was, kon een argeloze reiziger elk moment door een wolf of een beer overvallen worden.

Dit is het historische decor van De gezellen van de schemering, Bourgeons eigenzinnige visie op het herfsttij der Middeleeuwen. In deze grensverleggende strip uit de jaren tachtig haalt hij de bezem door de traditionele uitbeelding van de Middeleeuwen en ontdoet haar van de negentiende-eeuwse romantiek. Bij Bourgeon geen geïdealiseerde wereld met schone jonkvrouwen, nobele ridders en dappere schildknapen, maar een genadeloos beeld van een spijkerharde maatschappij in verval. Net als zijn veertiende-eeuwse collega-vertellers Boccaccio en Chaucer schildert hij het volledige panorama van menselijke activiteiten en emoties: liefde en haat, naastenliefde en wreedheid, het alledaagse en het magische, het verhevene en het vulgaire. Iedereen komt aan bod - Gods kostgangers in alle soorten en maten. Maar nog belangrijker dan zijn rauw-realistische benadering, is Bourgeons prestatie om het verhaal vanuit het gezichtspunt van de middeleeuwers te vertellen. Hij weet de indruk te wekken dat de lezer door de ogen van de middeleeuwers zelf kijkt. En hoewel dat natuurlijk maar tot op zekere hoogte echt zo is, gaat hij tot het uiterste om dit doel te bereiken.