Gerolf van de Perre schildert China in westerse beelden

Gerolf van de Perre (1965) is een laatbloeier op stripgebied. Maar hij debuteerde onlangs met twee boeken tegelijk: Steenstof en Domweg dapper. De laatste is eigenlijk een aflevering van Het trage vuur, een driemaandelijks tijdschrift op boekformaat over Chinese literatuur. Van de Perre verstript hierin een verhaal van de schrijver Bei Dao. Ook Steenstof is geïnspireerd op Chinese verhalen en Van de Perres eigen ervaringen in dat land. Het resulteerde in twee bijzondere albums. De Vlaming verdient zijn brood met het geven van schilderlessen.

Wanneer besluit een schilder strips te gaan maken?

‘’Dat was een samenloop van omstandigheden. Ik heb een opleiding beeldende kunst gevolgd en heb geleerd te schilderen op doek. Er broeide al iets. Dat kwam doordat mensen mij vragen gingen stellen over het verhaal dat mijn schilderijen vertelden. Ik leg alleen situaties om mij heen vast, waarbij ik louter observeer. De visuele indrukken die ik wil vastleggen, doe ik op in wat ik dagelijks om me heen zie: in de kamer, of het zicht uit mijn raam op straat. Mensen die mijn doeken zagen, wilden weten wat er gebeurde. Ik besloot mijn schilderijen zo in elkaars verlengde te plaatsen dat ze elkaar verduidelijkten. Ik wilde niet langer toelichten wat er gebeurde, maar het als het ware in mijn werk incorporeren. Zo kwam ik bij een soort beeldverhaal terecht, zonder dat ik uit die traditie voortkom.
Daarbij kwam dat ik op een gegeven moment wilde werken op papier. Ik was geïnteresseerd geraakt in dun rijstpapier, voor zijn lichte transparantie en zijn absorptievermogen, wat het erg geschikt maakt om etsen en houtsneden op af te drukken. Ik wilde werken met de techniek ‘monotype’: schildertjes op een drukplaat, waar ik dan dat rijstpapier tegen aandruk. Die techniek heb ik later ook gebruikt voor Steenstof. Toevallig zag ik rond die tijd strips die op die manier werden gemaakt: Thierry van Hasselt met een lijvig boek in monotype, Alex Barbier met zijn geaquarelleerde beeldverhalen, Olivier Deprez met een Kafka-adaptatie in houtsneden en erg poëtische boeken van Dominique Goblet en Stephano Ricci in een waaier van technieken. Hun voorbeeld liet mij het potentieel van het medium zien: de som van meerdere beelden achtereen. Op zich een heel oud principe. In de Middeleeuwen zetten miniatuurschilders ook al hun werken in een boek. Zo’n boek was destijds een waardevol bezit. Bovendien sprak het idee me aan om een groter publiek te bereiken met mijn werk, iets wat met een boek wel kan en met een schilderij dat door één persoon gekocht wordt niet. Ik evolueerde als het ware van schilder naar stripmaker. Het enige wat ik nodig had, was een zetje van buitenaf om de sprong te maken.’’

En dat was?

‘’Mijn vertrek naar Peking. In 1999 kreeg mijn vrouw, sinologe, daar werk. Zij verdiende het geld, ik had mijn handen vrij. Ik deed er enorm veel nieuwe indrukken op die ik wilde vastleggen, maar liever niet meer in allemaal losse werkjes. Ik besloot die aaneen te smeden tot één groot werk. Het moment én de tijd was er dus om met beeldverhaal aan de slag te gaan. Ik ben direct na aankomst in China begonnen aan Steenstof. Drie jaar later, vlak voordat we terugkeerden, was ik ermee klaar.’’

Waarop is Steenstof gebaseerd?

‘’Het eerste deel, een proloog in feite, is gebaseerd op een kort Chinees verhaal dat ik al kende. Het gaat over een steen waar een handvol dorpelingen trots op is, maar die wordt opgeblazen omdat er een schat in zou zitten. Het verhaal heeft een kras open einde. In navolging van de auteur heb ik besloten geen einde aan het verhaal te brouwen, maar ik laat het het wel verder gaan door het met andere personages op een andere plaats voort te zetten. Iedere lezer heeft zijn eigen interpretatie of er nu wel of geen schat in de steen zat, die vraag wil ik ook niet in het boek zelf beantwoorden. Voor mij staat het hele verhaal symbool voor kunst of religie. De schat is de niet-ingeloste verwachting. Als je de steen opent, uit louter materialistische motieven, blijft er niets van over. In het verhaal heeft iemand het verhaal van de schat te letterlijk genomen. Hij had niet de instelling van de bewoners die gewoon vol waren van de steen. Zelf hield hij er alleen een brokstuk aan over met de inscriptie die een schat belooft. Dat brokstuk weet hij te ruilen tegen een rolkalligrafie waarom gevochten zal worden in de rest van het verhaal, omdat ze van de hand is van niemand minder dan Mao.’’

Je koppelt het verhaal van de onttovering van de steen aan de sloop van de oude wijken in Peking voor het bouwen van een megalomaan opera-project.

‘’Ja, maar dat moet niet gezien worden als kritiek die exclusief is gericht op de Chinese politiek van vandaag de dag. Momenteel wordt Peking overhoop gegooid, onder andere als voorbereiding op de Olympische Spelen. Grondspeculatie is wellicht de motor erachter, want je ziet het er over het hele land en ik denk dat meerdere delen van de wereld vandaag de zelfde aanblik geven: driftige bouwwerken. Maar in Peking moet er inderdaad ook een enorm, Westers operagebouw verrijzen. Hier in Brussel kenden we dergelijke rigoureuze projecten ook in het verleden, bijvoorbeeld het justitiepaleis waar een halve volkswijk voor werd verwoest omdat daar het grootste gebouw ter wereld moest komen. Maar ik wil de oude wijken ook niet idealiseren. Die in Peking stonden propvol woningen zonder comfort, vol opeengepakte gezinnen die met z’n allen een kamer moesten delen en het toilet met meerdere buren. Ik heb in Steenstof een proces van stadsvernieuwing willen schetsen dat overal en altijd plaatsvindt, zonder daar al te veel commentaar op te geven. Het is ook mijn overtuiging dat een kunstenaar niet al te expliciet stelling moet nemen. Je staat een kunstwerk af en de lezers moeten er hun eigen interpretatie aan verbinden.’’

Hoe is Domweg dapper ontstaan?

‘’Ik kreeg een opdracht van Het trage vuur. Ze kenden mijn werk via mij vrouw die ooit voor het blad werkte. De redactie leek het een interessant concept een verhaal te vertellen in beelden. In korte tijd heb ik het verhaal gelezen, geïnterpreteerd en getekend. Hier en daar heb ik iets aan de compositie van het verhaal veranderd. Doordat de produktie van Steenstof lang duurde, kwamen beide boeken vrijwel tegelijkertijd uit.’’

Ik vond de strip sterker dan het verhaal.

‘’Misschien komt dat omdat ik het verhaal als het ware vertaald heb naar een Westers publiek. Zowel Chinese films, romans als schilderijen kennen een minder vaste structuur dan bij ons: ze bestaan uit losse elementen. Dat botst met onze cultuur. Wij zijn gewend aan verhaalbogen. Een Chinees schilderij kent bijvoorbeeld geen centraal perspectief: een plek waar vanuit het tafereel zich ontvouwt. Verhalen bestaan ook uit losse elementen die door de lezer zelf met elkaar worden verbonden. In het oorspronkelijke verhaal Domweg dapper blijft het bijvoorbeeld in het midden of de hoofdpersoon zich aan het eind inderdaad op de plek bevindt waar hij zo door werd aangetrokken. Bij mij is dat wel duidelijk, omdat ik daar het hele verhaal naar toe werk. Chinezen leggen dergelijke verbanden zelf, bij ons doet de schrijver dat.’’

Wat zijn je toekomstplannen?

‘’Ik heb de smaak te pakken. Ik wil zeker meer strips maken. Op Steenstof heb ik veel positieve reacties gekregen. Inmiddels heb ik een kleine werksubsidie gekregen van het Vlaams Fonds voor de Letteren. Ik werk aan een opvolger die ik misschien als een drieluik uitbreng, zoals soms in opera of theater.’’

Je tekeningen zijn onscherp. Daardoor creëer je afstand tussen de kijker en wat er op het plaatje gebeurt.

‘’Dat is een bewuste keuze. Ik observeer. Deels is dat ingegeven door de omstandigheden: in China ben en blijf ik nu eenmaal een buitenstaander, op een afstand. Reden waarom de publieke ruimte, waarin ik me wel kon begeven als tekenaar of fotograaf, zo’n grote rol speelt. Het verdringt de personages haast uit hun hoofdrol. Deels komt het ook voort uit mijn karakter; ik houd mijn emoties voor me. Door mijn onderkoelde stijl krijgen de lezers meer ruimte voor hun eigen interpretatie van het verhaal. Als een schrijver emoties te veel opdringt, slaat dat vaak dood. Je loopt dan het risico dat het verhaal ongeloofwaardig wordt voor het publiek.
Mijn tekenstijl komt natuurlijk ook voort uit mijn achtergrond. Ik ben schilder, geen striptekenaar die met harde contouren werkt. In bijvoorbeeld strips die in de klarelijnstijl zijn getekend, vormen lijn en kleur geen organisch geheel. Daar streef ik juist wel naar door met brokkelige contouren te werken.’’
Hans van Soest

Steenstof; uitgeverij Oogachtend; ISBN 9077549021
Domweg dapper; Het trage vuur aflevering 23; ISBN 9075910231