Sarah Glidden bezocht Israël: ‘Nuanceren is iets dat we vaak vergeten’

De joods-Amerikaanse Sarah Glidden (1981) tekende als kind heel wat af. In 2007 krijgt ze, zoals jaarlijks zo’n 50.000 andere joodse jongeren  uit alle hoeken van de wereld, de kans om met een zogeheten Birthright-reis om naar het ‘Beloofde Land’ van haar verre voorouders te trekken: Israel. Aanvankelijk heeft ze flink wat reserves: het propagandistische opzet van de gratis trip ligt er zo dik bovenop, dat het haar vast niet moeilijk zal vallen om die te doorprikken (‘The experience lasts ten days – the memories last a lifetime’, aldus Gliddens website). Ondanks haar kritiek gaat ze toch mee en tijdens de reis brokkelt haar (zelf)kritische visie af en wordt ze door twijfel overvallen. Die ervaring tekende ze van zich af, met Joe Sacco en Marjane Satrapi als grote voorbeelden. Zelf omschrijft ze haar project als een vorm van journalistiek. Aanvankelijk gaf ze haar werk in eigen beheer uit, als gefotokopieerde ‘ministrips’ die ze voor 3 dollar aan de man bracht. Nadat ze een small press-prijs kreeg voor haar werk, merkte een redacteur van DC Vertigo, een van Amerika’s grootste stripuitgeverijen, haar op. Het boek Israël in 60 dagen is de Nederlandse vertaling, die recent verschenen is bij uitgeverij Oog&Blik/De Bezige Bij. ZozoLala strikte Glidden tijdens haar Europese interviewtournee.

door Roel Daenen

De oorspronkelijke titel van je boek, How to Understand Israel in 60 Days, klinkt als een zelfhulpboek. Toeval?
Glidden: „De titel was inderdaad opgevat als grapje. In de VS heb je massa’s publicaties met gelijkaardige titels. Zoals How to be the Perfect Cook in a Week of How to Lose Five Pounds in Five Days, dat soort dingen. Het is erg naïef te denken dat je sommige dingen in zo’n korte tijd kunt realiseren, en bovendien zonder enige moeite. Al die boeken beloven je als potentiële lezer iets dat gewoon weg niet kan: ‘als je dit leest, dan zal je dit en dat kunnen. Beloofd!’ De titel van mijn boek verwijst ook naar hoe ik dacht voordat ik naar Israël vertrok. Zo van: Als ik genoeg voorbereidend werk lees en er dan uiteindelijk zelf kan gaan rondkijken... Ja, dán zal ik wel begrijpen hoe de vork daar in de steel zit.”

Je bezoek dateert van vier jaar geleden. Hoe kijk je nu terug op die ervaring?
„Terugkijken hoort gewoon bij het ouder worden. Vier jaar na mijn reis ben ik tot het besef gekomen dat het leven behoorlijk complex in elkaar steekt, met niet louter good and bad guys. En dat politiek… politiek is. Politici hebben zo hun eigen beweegredenen, ook al is het niet altijd even duidelijk wie er beter van wordt. Om de politieke situatie in Israël en de buurlanden goed te begrijpen, moet je je realiseren dat er heel veel meespeelt. Eeuwenoude motieven, dikwijls zaken die heel complex zijn en die de geschiedenis van de Israëlische joden en de Palestijnen doorkruisen. Met het ouder worden is mijn blik verruimd en kan ik zeggen dat ik een scherpere, haast driedimensionale blik heb gekregen op de situatie daar. Het is al te gemakkelijk om de zaken zwart-wit voor te stellen. Ik zou nu eerder spreken van een soort van grijs. (glimlacht)”

Heb je, daar ter plekke, of eenmaal terug, terwijl je aan je boek werkte, ooit het gevoel gehad dat je de situatie ten volle begreep?
„Nee. Ik heb dat nooit echt gehad. En ik weet ook niet of er iemand is die dat wel kan. Je komt per slot van rekening altijd ‘ergens’ vandaan, als jood, Palestijn of buitenstaander. Het is bijna onmogelijk om volledig begrip op te brengen, zonder die drie verschillende personen in een en dezelfde persoonlijkheid te incorporeren. Maar ik put wel hoop en kracht uit het feit dat je dat feit moet accepteren: namelijk dat je nooit in staat zult zijn om alles te vatten. Je kunt toch niet alles weten? Voor ik afreisde, dacht ik dat ik wél kon. Ik was ervan overtuigd dat ik bijna alles wist of gelezen of gezien had. (nadrukkelijk) Het was toch eigenlijk allemaal heel simpel! De weg naar een duurzame vrede kon toch niet zo moeilijk te vinden zijn? Nuanceren is blijkbaar iets dat we vaak vergeten, wanneer we het hebben over andere landen en culturen. Toen ik in Spanje ging wonen, was George Bush jr. net herverkozen. Iedereen in Spanje vroeg me: ‘Wat scheelt jullie Amerikanen toch? Waarom vinden jullie hem goed?’ Ik moest dan altijd antwoorden dat ik hem allesbehalve goed vond, dat ik heb gedemonstreerd toen de Tweede Golfoorlog uitbrak. We vergeten gemakshalve dat er een verschil tussen mensen en politiek bestaat. Er zijn natuurlijk mensen die vierkant achter hun politici staan, maar er zijn minstens evenveel die ertegen zijn. Maar ik denk dat het merendeel van de mensen er gewoon niet echt mee bezig is, ook in Israël. Ze willen gewoon een normaal leven leiden.”

Dat is precies wat je je neef die in Tel Aviv studeert ook laat zeggen: ‘We spreken niet over politiek.’
„Precies. Ook zo met mijn vriend Nadan, die ik tijdens mijn trip naar Israël heb leren kennen. We hebben nog steeds contact, maar ik vermijd het liever om met hem over politiek te praten. We zouden toch maar ruzie krijgen.”

Je ging naar Spanje omdat je daar dacht ‘een verschil te kunnen maken.’ Was dat dan niet mogelijk in de VS zelf?
„Nee. Ik dacht dat ik kon ontsnappen – aan de VS en aan wat het betekende om Amerikaan te zijn. Want toen, in 2004, zaten we midden inde verkiezingstijd – ik had overigens nooit een moment gedacht dat Bush jr. zou winnen. En de oorlog. Er waren een heleboel dingen die onze regering toen deed, of net niet – zaken die me als Amerikaanse zeer ongelukkig maakten. Ik dacht toen dat de enige manier waarop ik daarmee om kon gaan, was door het land te verlaten. Ik had toen een relatief romantische opvatting over de sociaal-democratie, zoals die in Europa werd beleefd en gemaakt. You know, het vangnet van de sociale zekerheid voor iedereen, en noem maar op. Natuurlijk was dat een droom. En natuurlijk zijn er overal problemen. Maar destijds voelde ik het echt zo. De politiek van mijn land beheerste mijn hele doen en laten. En je kon er niets aan doen. Op demonstreren na dan, misschien. De enige uitweg die ik toen zag, was: ontsnappen! Het was sowieso een goede ervaring om buiten je eigen land te wonen.”

Hoe je bent opgemerkt door DC Comics en je werk vervolgens wereldwijd is vertaald, is bijna een American dream. Ik bedoel: we zitten hier nu, in Brussel, over je strip te praten. Heb je nu het gevoel dat je met je werk toch een verschil hebt gemaakt?
„(lacht) Ik denk niet dat je dat zo kunt stellen, zo van ‘met dit boek ga ik nu eens het verschil maken’. Het lijkt me niet echt een goede motivatie om wat dan ook te doen. De reden waarom ik dit boek heb gemaakt, was omdat ik erover wou spreken, me erover uit te drukken, onderzoek te doen. Sommige lezers hebben me wel verteld dat ze het een fijn boek vonden, en dat ze zo anders tegen de dingen zijn gaan aankijken. Dat is natuurlijk wel heel prettig. Ik vind het ontroerend, maar soms ook enigszins ongeloofwaardig: ‘hoe kan iemand nu door mijn verhaal geraakt worden?’ Ik ben gewoon iemand die een reisverslag gemaakt heeft, geen expert over deze complexe geschiedenis, of een morele leider of wat dan ook. Ik heb ook geen nieuwe visie, of een kijk op de dingen die echt een ander licht op de zaak werpt. Eigenlijk ben ik gewoon in mensen geïnteresseerd. En als mijn werk lezers raakt, wel… dan denk ik dat ik iets moois heb gemaakt. (glimlacht)”

Was het therapeutisch om dit boek te maken?
„Ik heb de ervaring ‘uit mijn systeem’ gekregen. En vandaag de dag word ik niet meer zo emotioneel over de kwestie. Ik voel me beter in staat om met mensen te discussiëren en het soms – op een heel beleefde manier – met hen oneens te zijn. Ik voel dat ik veel beter een echte dialoog kan voeren, zonder overstuur te raken. Maar weet je wat vreemd is? Ik ben zo’n twee jaar bezig geweest met die twee weken in Israël. Dat is de tijd die ik daar ter plekke ben geweest. Je wordt ouder, maar tegelijkertijd moet je proberen je te blijven inleven in de persoon die ik was toen ik 26 was. Misschien dat alle therapeutische effecten teniet zijn gedaan door zoveel tijd met mijn 26-jarige zelf door te brengen. (schatert)”

Webstek van Sarah Glidden: Smallnoises.com
Haar jongste stripjournalistieke document, over Irakese vluchtelingen in Syrië, vind je op: Comicsalliance.com. Meer info over de Birthright-reis vind je op Birthrightisrael.com.