De woede van Hermann

"Ik houd niet van happy ends"

Hermann Huppen is een gedreven stripauteur. Al meer dan dertig jaar maakt deze 57-jarige Brusselaar strips die goed verkopen. Met series als De torens van Schemerwoude, Comanche, Bernard Prince en vooral Jeremiah is Hermann een van Europa's meest bekende en succesvolle stripauteurs geworden. Vorig jaar kwam met het tiende deel van De torens van Schemerwoude een einde aan een geslaagde serie, die wat thematiek en uitwerking betreft in positieve zin afwijkt van de vele avonturenverhalen waar Hermann naam mee heeft gemaakt.

Daarmee is niets ten nadele van zijn andere werk gezegd. Zo behoort Jeremiah na vijftien jaar nog altijd tot de betere reeksen in het avonturengenre. Onlangs verscheen het achttiende deel, Ave Caesar. Momenteel werkt de auteur aan een losstaand verhaal over de oorlogssituatie in Sarajevo. Dit najaar moet dit nieuwste album, Sarajevo Tango '92, in de winkels liggen. "Het is het belangrijkste verhaal dat ik ooit gemaakt heb," verleit Hermann erover. Interviews geeft hij af vanachter zijn tekentafel. Er moet immers hard gewerkt worden. Een gesprek met een ware workaholic.

"Sarajevo Tango '92 speelt zich af in de Bosnische hoofdstad aan het begin van de oorlog, in 1992. Het album is een aanval op de Verenigde Naties en ons democratische Westen. Wij hebben niets gedaan om de tragedie in Bosnië te voorkomen. Met dit boek duw ik de Westerse wereld als het ware in zijn eigen stront. Tot nu toe maakte ik altijd pure fictie. Met Sarajevo Tango '92 heb ik echter een verhaal over de werkelijkheid gemaakt."

Waarom Sarajevo?

"Ik had een agent die daar woonde, Ervin Rustemagic. Sinds vijftien maanden is hij uit de stad weg, maar hij heeft er anderhalf jaar onder de bommen geleefd. De Serviërs hebben zijn huis vernietigd, zijn moeder vermoord en ga zo maar door. Toen hij daar nog zat, stuurde hij me faxberichten met nieuws, dat niet overeen kwam met het nieuws dat wij hier op televisie zagen. Gedurende het beleg van Sarajevo ontving ik zijn faxen via een satelliet en een Nederlandse boot op de Noordzee. Hij is een goede vriend van me, dus ik was erg bezorgd. Ik maakte zo van dichtbij mee, hoe de rest van de wereld de Serviërs liet begaan om een land naar de verdommenis te helpen. Sarajevo Tango '92 is mijn manier om te vertellen hoe walgelijk ik dat vind."

Wat heeft hij je verteld, dat wij hier niet of anders te horen kregen?

"In het nieuws kwam uitgebreid aan bod hoe een Franse delegatie spullen voor twee operatiekamers naar Sarajevo had gebracht. Ze vertelden er echter niet bij, dat de Serviërs hen al buiten de stad tot staan hadden gebracht. De delegatie noch de spullen zijn de stad in gekomen. Ook beweerden ze dat er papier voor de enige krant in de belegerde stad was afgeleverd. Fuck. Ze hebben het papier wel gebracht, ja, maar het is de stad nooit binnen gekomen. Om echter te laten zien hoe goed wij Westerlingen toch wel niet zijn, worden dit soort huichelpraktijken bedreven. Zo zijn er meer voorbeelden. Ik ben er ziek van." Vanachter zijn tekentafel begint Hermann met steeds driftiger armbewegingen te praten. "Vanaf het begin had ik door hoe leugenachtig de VN is. Al die kerels als Vance, Owen en Stoltenberg, ze hebben allemaal niets gedaan. Ze eten aan de zelfde tafel met nieuwe Hitlers als Milosevic en Karadzic en beloven iedere keer weer verbeteringen. Er is nooit echt geprobeerd de Serviërs te stoppen of terug te drijven. Intussen staan wel driehonderd kanonnen rondom Sarajevo. Het Westen kan vanuit de ruimte nummerborden van auto's lezen, maar blijft beweren dat ze niet precies weet waar die kanonnen staan. Als er dan weer een bom op de stad valt, weten ze zogenaamd niet welke partij die bom heeft afgevuurd. Kom nou, waarom zouden de Bosniërs op hun eigen stad schieten? Dan wordt gezegd, dat het een provocatie is om de Navo tot actie te bewegen. Wat een onzin. De Bosniërs weten allang dat er niet zal worden ingegrepen."

Is dat de boodschap die je met je nieuwe album uit wil dragen? Ingrijpen?

"Ik wil slechts uitdragen hoe walgelijk het allemaal is, meer niet. De oplossing lag helemaal in het begin. We hadden toen militair moeten ingrijpen. Er zijn duizenden onschuldige mensen vermoord en wij staan aan de zijkant uitvluchten te bedenken om niets te hoeven doen. We kunnen zogenaamd geen oorlog tegen al die gewapende bendes voeren. Dat is net zo iets als een politie-agent die niet achter een boef aan gaat, omdat die wel eens gevaarlijk kan zijn. De televisie staat bol van blah blah over mensenrechten hier en moraal daar. Het gaat echter allemaal om geld. In Koeweit viel wat te verdienen, daar is direct ingegrepen. In Bosnië gaat het net als in Ruanda, waar pas werd ingegrepen toen er al een half miljoen doden waren gevallen. In Burundi gaat hetzelfde gebeuren en wie doet er iets tegen? Ik kan er niet meer tegen. In Sarajevo worden mensen afgeslacht, maar wij hier in het Westen zijn de echte doden. Luister, iemand zei me eens iets dat me echt geraakt heeft: in Bosnië werden mensen afgeslacht, maar wij hier in het Westen zijn de echte doden. Wij zijn een dode beschaving. Wij zouden de wapens op moeten nemen, maar we doen niets."

Ik pak mijn geweer niet op om te gaan helpen. "Ik zou het wel doen." Maar je hebt het niet gedaan.

"Het zou stom zijn om alleen te gaan. Ze hebben niets aan een enkeling met een geweer. Er is meer nodig. Waar het mij in Sarajevo Tango '92 om gaat, is dat er valse excuses worden aangewend om niet te gaan. Het boek is mijn schreeuw van afschuw."

Is de situatie in voormalig Joegoslavië niet te ingewikkeld om in één album te beschrijven?

"Natuurlijk, maar ik beperk me dan ook tot Sarajevo. Zo ingewikkeld is die situatie niet. Er zijn mensen die worden omsingeld en meestal zonder water en elektriciteit zitten. Dan zijn er nog de kanonnen die op de mensen schieten en daar pas mee ophouden, wanneer de Serviërs er zin in hebben. Ik houd me niet met de politieke achtergronden van de oorlog bezig. Ik vertel in de eerste plaats een verhaal en dat verhaal is gemengd met de gruwelen van de situatie ter plekke."

Waar gaat het verhaal in Sarajevo Tango '92 precies over?

"Het handelt over een huurling die van een vrouw de opdracht krijgt haar dochtertje uit Sarajevo te halen, die daar woont bij haar Joegoslavische ex-man. Het verhaal over de huurling vormt de rode lijn van het verhaal. Uiteindelijk zal hij daarin slagen. Tegelijkertijd is het een beschrijving van de oorlog. Het is een zware aanklacht tegen de VN en onze zogenaamde democratische landen. Ik verpak mijn kritiek door hen belachelijk te maken: de blauwhelmen die voer ik op als Smurfen, president Clinton laat ik op zijn saxofoon een liedje spelen over democratie en moraal, VN-leiders laat ik dansen op een plaatje uit de tijd van de Spaanse burgeroorlog...
Sarajevo Tango '92 is een hard verhaal. Ik wil er echter geen melodrama van maken, zoals ik dat wel deed in mijn vorige strips. Het gevoel dat ik op de lezer wil overbrengen, moet worden opgewekt zonder dat het expliciet in het verhaal naar voren wordt gebracht. Ik wil geen betraande ogen van een moeder met een dode baby laten zien. Bij de lezer moeten emoties los komen, niet bij de personages in de strip."
Is het nodig om de intrige van een kinderontvoering aan het verhaal toe te voegen? Is een schets van de omstandigheden, waarin de inwoners van Sarajevo moeten overleven niet meer dan voldoende?
"Zonder zo'n rode draad als die rond de huurling zou het verhaal geen ruggegraat hebben. Bovendien weet ik, dat ik ook lezers heb die de situatie in Sarajevo geen moer kan schelen. Je moet het overigens niet zien als een concessie aan een deel van mijn publiek: ik betwijfel of ik al mijn gedachten en gevoelens over het gebeuren in Joegoslavië wel goed in de strip tot uitdrukking kan brengen. Het is beter, om wat meer te bieden dan alleen verontwaardiging."

Het is de tweede keer dat je een one-shot maakt.

"Ja, eerder maakte ik al Missié Vandisandi. Daarin uitte ik ook kritiek, alleen kwam dat niet duidelijk tot uitdrukking omdat het niet over een concrete situatie ging. In Missié Vandisandi dreef ik weliswaar de spot met president Mobutu van Zaïre en nam ik tegelijkertijd het gedrag van de westerlingen in Afrika op de korrel. Dat de strip tevens een aanklacht tegen corruptie inhoudt, blijft echter onder de oppervlakte. Wij sluiten onze ogen voor het gedrag van die Afrikaanse dictators, door hen wapens te verkopen zonder ons druk te maken over wat ze ermee doen. We zeggen dat we ons niet in interne aangelegenheden kunnen mengen, maar eigenlijk is het voor ons alleen maar voordelig om dat niet te doen. Het geld komt tenslotte op onze banken terecht. In Missié Vandisandi heb ik het voorzichtig aangedaan, in Sarajevo Tango '92 zal ik dat echter zeker niet doen..

Had je met Missié Vandisandi dan dezelfde bedoeling als met Sarajevo Tango '92 nu?

"Jawel, maar ik had toen geen specifieke situatie voor ogen. Stel dat ik een verhaal zou willen maken over de neergang van Ruanda. Sommige Europese landen hebben die Hutu-milities geholpen aan wapens te komen, terwijl ze wisten wat ze van plan waren. In zo'n geval zou ik met journalisten moeten spreken die meer van de situatie afweten. Vanwege mijn vriend in Sarajevo, ligt dat met dit verhaal anders. Toen hij er nog zat, kreeg ik nieuws, dat andere mensen niet kregen."

Voordat we het de hele avond over Sarajevo Tango '92 hebben, willen we je ook over je andere strips wat vragen stellen. Hoe kijk je bijvoorbeeld op De torens van Schemerwoude terug, nu je die serie hebt afgesloten?

"Ik ben er tevreden over. Mensen die veel van de Middeleeuwen afweten, hebben me gezegd dat de strip die periode geloofwaardig weergeeft. Er bestaat echter niet veel documentatie over dat tijdperk. Ik moest me dus behelpen met wat ik te pakken kon krijgen. De rest heb ik zelf aangevuld. Misschien heb ik dat wel helemaal verkeerd gedaan, maar bij gebrek aan historische bronnen zal niemand dat kunnen aantonen. Veel dingen heb ik ook op de achtergrond gehouden, om er niet te gedetailleerd op in te hoeven gaan,"

Je meeste verhalen spelen zich af in een ruwe of chaotische wereld: het Wilde Westen, de Middeleeuwen, de-wereld-na-de-bom, enzovoorts, Wat trekt je daarin aan?

"Ik ben gefascineerd door die werelden, Meestal ben ik inderdaad niet zo geïnteresseerd in een verhaal dat zich in onze dagelijkse wereld afspeelt. Ik houd van geschiedenis en van de natuur, niet van space-opera."
Zowel in Jeremiah als in De torens van Schemerwoude zijn de hoofdpersonen nogal vlak. Jeremiah en Aymar zijn keurige modelhelden, op wie weinig valt aan te merken. Waarom zijn het van die grijze muizen?
"Dat geldt voor iedere hoofdpersoon van een stripserie. Het centrale personage is nooit zo kleurrijk als de mensen om hem heen. Met Kuifje zou je in het echt niet snel een borrel pakken, met Haddock wel. Het hoofdpersonage moet in elke omstandigheid voor al je lezers aanvaardbaar zijn. Hij moet een ideaal hebben en recht door zee zijn. De enige manier om wat kleur aan het geheel te geven, is door er iemand aan toe te voegen die zijn schaduwzijde weergeeft. De een heeft dan de padvinderseigenschappen en de ander de minder voorbeeldige trekjes. Daarom is het zo handig om met twee hoofdpersonen te werken.
Bij een one-shot ligt het anders. Daarin kan de hoofdpersoon wel een round character zijn. Het zou me echter de grootste moeite kosten om de hoofdpersoon uit Missié Vandisandi, Karl, als hoofdpersoon voor een serie te gebruiken. Hij is te oud en er zit te weinig pit in. Hij is geschikt voor één verhaal of hooguit twee, maar niet meer."

Wist je al toen je aan De torens van Schemerwoude begon, dat het een afgeronde serie van tien delen zou worden?

"Ik wist dat het met tien of vijftien delen afgelopen zou zijn. Precies kun je dat nooit zeggen, want je moet een tijd lang met een serie bezig zijn om te ontdekken hoeveel stof voor nieuwe verhalen er nog in zit. Misschien had ik nog twee albums extra kunnen maken, maar ik was bang dat het me zou gaan vervelen. Weet je, voor mijn vak is volledige toewijding een vereiste. Je moet gedreven zijn. Op het moment dat het saai wordt, is striptekenen slavenarbeid. Dan ga ik nog liever de gevangenis in.
Van tevoren wist ik dat ik slechts een bepaalde tijd met De torens van Schemerwoude bezig wilde zijn. Ik wilde iets over de Middeleeuwen kwijt en dat is nu gebeurd. Ik heb het niet als langlopende serie opgezet. Vanaf het begin had ik in gedachten dat Aymar gaandeweg ouder zou worden en uiteindelijk sterft zonder zijn kasteel terug te zien. Toen ik eraan begon, zat het laatste deel eigenlijk al in mijn hoofd. Ik hoefde alleen nog de tussenliggende delen in te vullen."

Ben je nog wel gedreven bij het maken van Jeremiah? Die serie loopt immers al veel langer dan De torens van Schemerwoude.

"Bij Jeremiah voel ik de noodzaak er langzamerhand een einde aan te maken. Al kan dat nog wel een aantal jaren duren. Dan zal ik Jeremiah en Kurdy ouder laten worden. Oude avonturiers aan het begin van hun midlife-crisis, of zoiets. Daar valt nog heel wat interessants mee te doen. Zover is het echter nog niet."

Waarom mocht Aymar zijn kasteel niet terugzien?

"Dat kasteel is een universeel symbool. We zijn allemaal op zoek naar ons eigen kasteel. We hopen allemaal dat het morgen beter zal gaan. Het is als de wortel die je de ezel voorhoudt om hem te laten lopen. Als de wortel weg is, wil de ezel niet meer lopen. Als je zou weten hoe je leven er verder uitziet, heeft het geen zin meer nog door te gaan ook al zou dat leven nog zo mooi zijn. Het is beter je kasteel nooit te vinden."

Toch bereikt de held in een doorsnee verhaal altijd zijn doel.

"Maar zo is het leven niet. Als je één doel bereikt hebt, stel je je iets anders ten doel. Anders kun je niet leven. Het is als Sisyfus die tot in de eeuwigheid zijn rotsblok de helling op duwt."

De queeste van Aymar lijkt op de zoektocht naar de Heilige Graal van de ridders van de Ronde Tafel.

"Precies. Ons leven is een streven naar een doel. Je moet door blijven gaan. Ik zou best ieder jaar slechts één Jeremiah kunnen maken. De rest van het iaar kan ik dan 00 miin lauweren rusten in mijn huisje in Zuid-Frankrijk. Ik zou nooit meer hoeven werken, ik zou mijn nek niet hoeven uitsteken om de Bosnische situatie aan te klagen. Zo wil ik echter niet leven. Ik kan namelijk best problemen krijgen met Sarajevo Tango '92. Het zou me verbazen als mensen nIet boos worden door de manier waarop ik de Serviërs en de blauwhelmen afschilder."

Heb je wel eens eerder problemen gehad door je werk?

"Nadat het Jeremiah-album Simon is terug was verschenen, kreeg ik veel boze brieven van psychiaters. De strip was gebaseerd op het ware gegeven van een moordenaar die door psychiaters genezen was verklaard en na zijn vrijlating verder ging met moorden. In de strip laat ik Kurdy zo'n vrijgelaten psychopaat dood schieten en diens psychiater erbij. Dat vonden ze niet leuk. Ze scholden me uit voor fascist. Volgens hen mag een geesteszieke nooit worden gedood. Ik vroeg hen op mijn beurt hoeveel van hun geesteszieken vrij zijn gelaten, om daarna weer aan het moorden te slaan. Daarop heb ik nooit antwoord gekregen."

Je bent blijkbaar vóór de doodstraf.

"Het is een manier om mensen uit te schakelen, die werkelijk een groot gevaar voor anderen zijn gebeleken. Een slechte jeugd is geen excuus voor een moord. Ook Beethoven had slechte ouders, maar daarom is hij nog geen misdadiger geworden."

Wat vind je ervan, wanneer je een fascist wordt genoemd?

"Ik ben inderdaad niet links. En gezien het aantal doden dat links sinds de Tweede Wereldoorlog op zijn naam heeft staan, schaam ik me daar helemaal niet voor. In China en de Sovjet-Unie zijn miljoenen mensen gestorven onder het communisme. Okee, in Chili zijn er ook tienduizenden vermoord onder een rechtse dictatuur. De meeste doden zijn echter gevallen door links. Toch vind ik mezelf niet rechts. Beide kanten schrikken me af. Ik geloof niet in de mens. Hij is een beest. Volgens mij is er geen hoop voor de mensheid. Toch blijf ik tegen misstanden ageren. Misschien is dat wel de padvinder in mij."

Komt het fatalisme, dat uit je werk spreekt, voolt uit je eigen pessimismtiche kijk op het leven?

"Ik houd niet van happyends. Ik ben inderdaad pessimist, al zit ik niet treurend achter mijn tekentafel. Voor mij is de mensheid niet meer dan een hoop stront. Toch hou ik van mijn vrouw, van mijn zoon. Ik heb vrienden, als je ze zo kan noemen, waarmee ik soms naar de film ga, waarmee ik kan lachen. Als ik me echter niet meer bezig zou kunnen houden met mijn werk, zou ik me met mijn leven geen raad weten. Ik kan het niet verdragen steeds mensen om me heen te hebben." Even stokt de spraakwaterval. "Ik werk 's nachts tot laat door, omdat ik geen zin heb om naast mijn vrouw in bed te gaan liggen. Ik heb geen behoefte aan vakanties. Ik heb een huisje in Zuid-Frankrijk, waar ik in de zomer af en toe een een baantje trek in het zwembad, maar het merendeel van mijn tijd breng ik er tekenend door. Ik moet mijn tijd werkend door brengen. Ik kan niet tegen leegte. Het leven is kort. Voor mij bestaat alleen de drang tot werken, de drang gedachten om te zetten in beelden."

Dus voor jou geen pensioen met je 65ste?

"Ik wil dood gaan voordat ik niet meer in staat ben nog te werken. Als ik op mijn 70ste niet meer kan tekenen, pleeg ik zelfmoord.'

Meen je dat? De auteur gaat achterover in zijn stoel zitten.

"Misschien heb ik er de moed niet voor. Het is echter droeviger om te eindigen als een kreupele, oude man, dan om jonger dood te gaan. Voorlopig ben ik echter nog goed gezond en werk ik me kapot aan de inkleuring van mijn nieuwste album. De nieuwste Jeremiah, Avé Ceasar, zal de laatste zijn die ik heb gemaakt met mijn oude techniek van zwart geïnkte tekeningen en inkleuring op een losse blauwdruk. Vanaf nu kleur ik al mijn strips direct in op de originelen. Het resultaat vind ik fantastisch. Het geeft me de zin nog jaren door te gaan.'

Is Sarajevo Tango '92 het eerste werk dat je rechtsreeks in kleur maakt?

'Ja, en het ziet er veel beter uit dan al mijn vorige werk. En het gekke is, dat het me veel minder tijd kost. Het scheelt me een halve dag per pagina. Dat had ik niet verwacht toen ik ermee begon. Vanaf nu ziet mijn leven er er anders uit." Hermann lacht. "Tot nu toe deed ik twee dagen over het tekenen van een pagina en had ik nog eens een halve dag nodig om de blauwdruk in te kleuren. Nu doe ik alles in twee dagen en het resultaat is nog beter ook. Ik kan het niet uitstaan, dat ik dit niet veel eerder heb ontdekt."

Terug naar Jeremiah. De serie is in de loop der jaren veranderd. In de vroegere delen trokken Kurdy en Jeremiah door een wereld waar ze geen grip op hadden. De latere delen zijn wat conventioneler verteld: ze komen ergens, lossen een probleem op en gaan weer verder.

"Mmh. Er is wel meer humor in de verhalen gekomen. Ik weet echter niet of... Ze zeggen wel eens dat een auteur zijn hele leven het zelfde verhaal vertelt. Door steeds te variëren proberen ze hun verhaal te vervolmaken. Bij mij is dat eigenlijk ook het geval. Ik vertel zowel in Jeremiah als in De torens van Schemerwoude een verhaal van mannen die op weg zijn. Het zijn mannen die zich als het ware laten meevoeren op de wind en die Ieren te overleven. Onderweg komen ze anderen tegen. Dat is het.'

Toch zijn je latere albums verschillend van je eerdere?

Toen ik aan Jeremiah begon, stond ik nog erg onder invloed van Greg, die jarenlang mijn scenarist was. Ik denk dat in mijn latere albums de karakters van de personages beter worden uitgediept."

In tegenstelling tot eerdere delen waarin Jeremiah en Kurdy alleen geïnteresseerd zijn in overleven, lossen ze in latere delen de problemen ook daadwerkelijk op.

"Tja, ik kan ze niet altijd voor de problemen laten weglopen. Ik wil mezelf niet herhalen. Bovendien is Jeremiah in de loop der delen ouder en volwassener geworden. Hij is niet meer het naïeve jongetje uit het eerste deel. "

Je zoon heeft een stripalbum gemaakt, Het geheim van de hond-mensen. Wat was jouw aandeel hierin?

"Mijn zoon heeft het scenario geschreven. de pagina-indeling bedacht en alles getekend. Het enige wat ik gedaan heb, is het inkten van de belangrijkste figuren en de lettering. En ik heb de eerste twee pagina's gekleurd, omdat hij hier nog geen ervaring mee had. Verder heeft hij alles zelf gedaan. Ik heb hem niet eens mogen adviseren bij het maken van het verhaal. Hij was dan ook beledigd dat de uitgever mijn naam ook op de kaft gezet heeft. Nu denkt iedereen dat ik het Ieeuwedeel van het werk gedaan heb." Hermann kijkt voor de derde keer opzichtig op zijn horloge. Het is half één in de nacht. De workaholic wil gaan slapen.

Paul van Gremberghen en Hans van Soest